“Loron 100, CAC Seidauk Hatudu Misaun Kombate Korupsaun”

“Loron 100, CAC  Seidauk  Hatudu Misaun  Kombate Korupsaun”

LABEH observa katak iha loron 100, CAC la konsege hato’o ba publiku kona ba ninia oin (wajah) lolos ne’e atu ba  nebe? Povu la dun komprende  CAC ninia pozisaun atu luta hasoru korupsaun mak ida nebe? Iha loron 100 CAC la konsege hato’o planu estratéjika  no programa  atu luta hasoru korupsaun.

Durante tinan 7 servisu iha area luta hasoru korupsaun maski ho poder nebe kiik, nudar ONG nebe hahi no tane a’as valor Transparensia no Akuntabilidade,  Lalenok Ba Ema Hotu (LABEH) ohin loron sente kontente teb-tebes tanba nasaun ida nee iha ona Comissão Anti Corrupção (CAC) liu husi eleisaun nebe Parlamentu Nasional halo iha loron 01/02/2010 hodi eleitu Dr. Adérito de Jesus sai nudar  Prezidenti  CAC tanba ne’e LABEH hakarak hato’o Parabéns ba Dr. Adérito de Jesus  ho nia adjuntu nain rua, Dr. Manuel Bucar ho Dr. José Neves  nebe hala’o servisu durante loron 100 (atus ida).

LABEH hare katak iha loron 100  CAC  halo ona servisu hodi hili adjuntu nain rua,  CAC hili ona nia emblema (logo), CAC hahu ona halo prosesu rekrutamentu ba ninia funsionariu sira liu-liu sira nebe iha level  a’as, CAC mos partisipa iha konferensia no enkontru balun inklui vizita nebe sira halo iha loron 100.

LABEH hare katak povu Timor Leste tau fiar bo’ot ba Instituisaun CAC  atu bele halo buat ruma iha loron 100  iha luta hasoru korupsaun. Maibe LABEH hare katak iha loron 100 CAC foka liu ba problema Institusional katak atu hari nia Instituisaun, halo planu estratéjika, halo programa nebe atu implementa iha tempu badak nia laran.

LABEH observa katak iha loron 100, CAC la konsege hato’o ba publiku kona ba ninia oin (wajah) lolos ne’e atu ba  nebe? Povu la dun komprende  CAC ninia pozisaun atu luta hasoru korupsaun mak ida nebe? Iha loron 100 CAC la konsege hato’o planu estratéjika  no programa  atu luta hasoru korupsaun.

LABEH konsidera loron 100, CAC la konsege implementa programa nebe ultrapassa ema nia hanoin oin sa atu luta hasoru korupsaun. Tanba foin lalais membru Parlamentu Nasional husu CAC atu halo investigasaun hasoru indikasaun korupsaun nebe mosu iha Gabinete Ministeriu Dezenvolvimentu Ekonomia  inklui indikasaun korupsaun nebe povu balun  hato’o  maibe CAC la fo resposta  no laiha intervensaun , CAC nonok deit. Signifika iha loron 100 CAC seidauk bele halo buat ruma hodi hatudu ba publiku katak CAC sei halo  asaun  hasoru  indikasaun korupsaun  nebe mosu.
 
Infelizmente iha loron 100 CAC la hatudu ba publiku saida mak atu halo ba oin, parese CAC sei iha prosesu atu hatudu sira nia servisu iha area luta hasoru korupsaun maibe povu barak hahu husu ona katak Insituisaun CAC ne’e halo ka la halo? CAC bele ka labele? Tanba iha loron 100 CAC nonok liu no laiha informasaun nebe adekuadu ba publiku atu bele hatene CAC ninia servisu lolos atu luta hasoru korupsaun mak ida nebe.

LABEH hare iha loron 100 CAC halo ninia isulation (izolasaun) ba ninia Instituisaun rasik para ema barak labele hatene sira nia estratéjika, ema barak dúvidas CAC ninia luta hasoru korupsaun ne’e atu sai oin sa los. Informasaun nebe media fo sai ba fatin hotu-hotu hatudu  CAC seidauk konvense ema barak, katak atu luta duni hasoru korupsaun.

LABEH observa katak, durante ne’e CAC sei konsentra atu hari ninia Instituisaun, halo programa internalmente  no  halo planu estratéjika hafoin mak bele halo kna’ar. LABEH hare, rezultadu loron 100 CAC konsege hili nia adjuntu, halo rekrutamentu ba funsionariu iha  nivel diretores nebe to’o agora seidauk anunsia ba publiku  no  partisipa iha enkontru balu.  

LABEH konsidera servisu CAC nian iha loron 100 seidauk ultrapassa ema hotu nia hanoin no LABEH hakarak deklara ba  povu  tomak katak iha loron 100 CAC seidauk  hatudu buat ruma ba publiku kona ba sira nia estratéjika atu luta hasoru korupsaun.

LABEH fiar nafatin katak, iha futuru CAC sei hatudu duni sira nia estratéjika no mekanizmu tanba  Prezidenti CAC  Dr. Adérito de Jesus hatete ona katak, atu luta hasoru korupsaun CAC sei halo hanesan  movimentu nasional, no LABEH hein katak movimentu nasional ne’e labele iha ibun deit maibe tenki implementa programa hotu nebe halo ema hotu bele kontenti no LABEH  fiar nafatin  hodi kontinua  suporta CAC no kontinua servisu hamutuk para bele halo buat ruma hodi ultrapassa povu nia hanoin   ho programa nebe CAC  trasa tiha ona iha tempu badak no ba  tempu naruk.

LABEH observa, iha loron 100 CAC konsege halo ona enkontru ho lider sira maibe  seidauk halo  enkontru formal ho Sosiedade Sivil /ONG nebe la partensia ba Governu  hanesan buat nebe nia promete  iha  simu posse   katak sei hasoru  ONG  sira  iha tempu badak. Prezidenti CAC mos promete katak sei hasoru malu ho media  kada fulan tolu dala ida maibe la realiza. Tanba ne’e LABEH  husu  labele  hari Instituisaun ho promesa nebe la halo.

LABEH komprende katak, durante ne’e CAC foka liu ba iha estabelesimentu Instituisaun  internalmente nebe lori tempu maibe LABEH  hein katak CAC sei halo buat ruma no LABEH sei kontinua halo monitoring ba atividade CAC nian.

LABEH triste ho emblema CAC nian

LABEH  triste tebes ho emblema nebe CAC uza tanba la refleta misaun no vizaun  CAC nian hodi luta hasoru korupsaun. Maski  emblema refere hetan partisipasuan husi ema barak nebe liu husi kompetisaun no iha ema balun nebe manan iha prosesu ne’e mak emblema ho simblu matan.

LABEH hare katak,  simblu matan nebe  signifika katak atu tau matan ba asuntu korupsaun, la refleta spiritu CAC nian nebe atu  kombate korupsaun, halo investigasaun no halo prosesu sulan koruptor iha prizaun.

LABEH kritika emblema ne’e tanba halo fila fali spiritu CAC nian hanesan Instituisaun tau matan deit. Instituisaun CAC labele tau matan deit  maibe tenki kombate korupsaun no emblema ninian  tenki sai hanesan barometer  atu kombate korupsaun.

LABEH  lakohi Insituisaun CAC atu halo servisu tau matan deit ba korupsaun maibe LABEH hakarak CAC  tenki kombate korupsaun. Tanba ONG sira  bele tau  matan ba korupsaun,ONG balun ninia emblema mos tau matan, CNE mos tau matan, agora CAC mos  tau matan nafatin.

LABEH komprende katak, defisil tebes atu hari Instituisaun husi zero tanba presiza dedikasaun,presiza  komitmentu bo’ot. LABEH  kontinua fiar katak iha tempu badak CAC sei hari ninia Instituisaun, ekipa iha Instituisaun, hametin ninia Instituisaun  ho funsionariu nebe CAC iha  mak bele halo nia kna’ar  nebe povu hotu  hein katak CAC sei halo buat ruma hodi luta hasoru korupsaun. Maibe Instituisaun  CAC hili emblema ho simblu tau matan nebe sai problema bo’ot  ba povu nebe uluk fiar katak CAC  sei luta hasoru korupsaun.
LABEH  la dun kontenti  ho desizaun CAC nian hodi uza emblema tau matan tanba CAC bele sai fali  Instituisaun ida nebe tau matan ba korupsaun. (***)