Transparency, Accountability, Integrity, Good-governance, Courage, Justice and Democracy.
Estudantes LABEH-VS HALO ACTIVIDADE IHA LABEH
Who Are We
Budget Monitoring
Advocacy and Monitoring
Education, Training and Capacity Development

“ Solidariedade ba Media iha Luta Kontra Korupsaun”

LABEH duvida teb-tebes ba politika Governu nian ida nebe hetan opozisaun barak liu husi Ministerio ka Secretario Estadu balun nebe lakohi fo fatin ba jornalista sira hodi halo sira nia kna’ar investigativo kona ba asuntu korupsaun. LABEH husu ba membrus Governu atu fo suporta maka’as ba komitmentu Governu nian hodi luta kontra korupsaun. Tanba ne’e LABEH husu ba Ministra Justica atu fo suporta maximu ba investigasaun alegasaun nebe kontra nia (Ministra) ho nia ministerio rasik doque koalia uluk kona ba defamasaun wainhira seidauk iha desizaun tribunal katak indikasaun sira nebe publika iha media ne’e lalos. Ita hare ba tempo passado, wainhira LABEH koalia kona ba indiksaun korupsaun iha Ministerio Justica, Fretilin rasik lori kazu kontra Ministra Justica ba PDHJ maibe Ministra Justica la lori ba tribunal katak sira defama nia. Maibe tanba sa mak ohin loron hatudu fali ba jornalista sira??

LABEH husu ba PGR tanba kazu alegsaun korupsaun ba Ministra Justica ne’e kazu publiku ona. Tanba ne’e, PGR labele hein tan hodi hahu prosesu kazu refere. Kona ba publikasaun Jornal Tempo Semanal nian presiza halo investigasaun profundo hodi hatene alegasaun sira ne’e, SMS sira ne’e mai duni husi Ministra Justica nia telemovel ka lae? La’os husik fali, kontestu husi noticia refere kona ba SMS no halai fali kona ba defamasaun. Tanba ida ne’e, LABEH fo opiniaun katak sei suporta nafatin, sei fo solidaridade nafatin ba media iha Timor Leste laran tomak hodi brani nafatin halo Investigative Journalism, Investigative Reporting iha area luta kontra korupsaun.

Primeiru pontu, LABEH la konkorda tebes ho special treatment nebe Ministra Justica hetan wainhira halo inkeritu ba ninia asuntu foin dadauk ne’e. Ita hatene katak, Prezidente da RDTL, Sr. Ramos Horta, Eis PM da RDTL Sr. Alkatiri, PM actual, Xanana Gusmao, Komandante Jeral F-FDTL, Sr. Taur Matan Ruak no sst ba iha PGR hodi presta deklarasaun ba asuntu sira nian maibe ba Ministra Justica, PGR nia ema mak ba fali eskritorio Ministra Justica hodi halo inkeritu ba nia. LABEH la konkorda tebes ho prosedimentu sira ne’e tanba ida ne’e bele hatudu lei ida ne’e fo vantagem liu ba ema Bo’ot maibe ema ki’ik sira labele hetan oportunidade hanesan. Ita  bele hahu ona kria persepsaun ida katak ema boot bele halo inkeritu deit iha nia fatin no ema ki’ik mak bele submete ba investigasaun iha tribunal. LABEH la konkorda katak tinan ida ne’e justisa hahu la’o sabra’ut e la los ona. LABEH kondena tebes sistema special treatmnet nebe Ministra Justica hetan.

LABEH fo solidariedade ba media tomak iha Timor para labele ta’uk hodi hala’o nafatin sira nia kna’ar liu-liu iha area investigasaun. Jornalista sira iha era demokrasia ne’e importante teb-tebes tanba sira mos sai nudar pilar demokrasia ida no pilar kontrola ida iha nasaun demokratiku nia laran. Ita hare, iha area Asia-Pasifiku rasik jornalista balun publika assuntu balu nebe halo estadu foti desizaun, Ministru/a balu rezigna an tanba jornalista sira nia publikasaun nebe hatudu faktus katak iha duni korupsaun iha Ministerio balun. Ezemplu, akontesimentu jornalista sira nebe halo investigasaun ne’e akontese iha Cina, Filipina, India nebe halo estadu foti asaun konkretas hasoru informasaun sira nebe publika iha jornal, maibe iha Timor Leste oin seluk fali tanba wainhira publika kona ba indikasaun ka alegasaun korupsaun hasoru Ministro/a ida, ita rona fali Ministra/o ne’e foti uluk fali defamasaun hasoru jornalista doque submete ba investigasaun. Ne’e hatudu katak politika IV Governu konstitusional atu hasoru korupsaun bele la hetan ninia objetivu tanba Ministro/a balun sei sai nudar opozisaun ba politika ida ne’e.
Wainhira jornalista sira hetan ameasas husi ukun nain balun, susar teb-tebes para hodi nasaun ida ne’e livre/menus husi korupsaun. Realidade iha mundo hatudu katak alegasaun korupsaun barak nebe Komisaun Anti Korupsaun halo investigasaun mai duni husi jornalista sira. Jornalista sira mak publika indikasaun korupsaun husi instituisaun sira nebe mak iha alegasaun.

Maibe, Importante mak Timor Leste ratifika tiha ona konvensaun ONU kontra korupsaun tanba ida ne’e presiza implementa konvensaun ida ne’e. konvensaun ida ne’e proteze jornalista sira wainhira halo reportajem.
Politika Governu nian hodi kria KAK ne’e hatudu vontade di’ak iha luta kontra korupsaun,  signifika katak wainhira iha alegasaun ida hasoru sira, sira tenki submete ba investigasaun. Se lae, politika ida ne’e sei la vale buat ida.

LABEH hakarak hato’o katak KAK sei la hetan lejitimidade wainhira membrus do Governu la fo sira nia an ba politika Governu oinsa bele hasoru korupsaun. Ida nee importnate.

Ita hare asuntu seluk katak, orsamentu tinan ida ne’e prefere ba halo eleisaun ba Camara Municipal atu halo desentralizasaun, ne’e hatudu katak distritu barak sei hetan desentralizasaun. Osamentu barak sei to’o iha neba. Se ita hahu hata’uk ona jornalista, sira sei la brani publika indikasaun korupsaun no KAK sei la hetan lejitimidade wainhira prosesu hirak ne’e sei la’o nafatin nune’e.

LABEH sujere ba membru Governu sira tenki submete ba politika Governu nian hodi hasoru korupsaun, submete ba investigasaun, koalia kona ba investigasaun korupsaun kontra sira. Wainhira tribunal deside katak sira livre, la salah mak foin sira bele koalia kona ba defamasaun.

Find us on Facebook

Follow us on Twitter