“Povu Husu Governu Labele Halo KAK Sai KOMISI AMANKAN KAWAN”

“Povu Husu Governu Labele Halo KAK Sai KOMISI AMANKAN KAWAN”

Lalenok Ba Ema Hotu (LABEH)  nudar ONG Anti Korupsaun ne’ebe Hahi no Tane A’as Valor Transparensia, Akuntabilidade no Boa Governasaun liu husi Kombate Korupsaun. Hanesan Sosiedade Sivil ne’ebe Independente no Imparsial, LABEH hakarak fo sai ba publiku  kona ba rezultadu Kampanha Nasional Luta Hasoru Korupsaun  ne’ebe hala’o iha Distritu Manufahi, Covalima no Ainaro.

Lori aspirasaun povu nian LABEH eziji maka’as ba Parlamentu Nasional atu hili Presidenti KAK ida ne’ebe iha Integridade, responsabilidade no iha korajem hodi fo valor ba prosesu Anti Korupsaun  ne’ebe hetan suporta maka’as husi povu Timor laran tomak ne’ebe mak partisipa hodi fo hanoin no suporta maka’as liu husi konsultasaun ne’ebe Lalenok Ba Ema Hotu halo ona iha tinan kotuk ho objetivu atu entidade tomak bele fo suporta ba Komisaun Anti Korupsaun.

Iha Kampanha Nasional Luta Hasoru Korupsaun, povu barak hahu kestiona ona kona ba prosesu hili se mak atu sai Komisariu ba Komisaun Anti Korupsaun. Povu husi Distrito tolu hanesan Ainaro, Manufahi no Covalima ne’ebe partisipa ona Programa Kampanha Nasional Anti Korupsaun ne’ebe LABEH organiza husu ba Parlamentu atu labele submete ba ejijensia politikus nain sira ne’ebe lakohi tuir aspirasaun povu nian nehakarak Komisaun Anti Korupsaun sai duni hanesan Komisaun ne’ebe hari atu kombate duni korupsaun.

Tanba lia fuan Komisi Amankan Kawan mosu husi povu. Prosesu hari’i Komisaun Anti Korupsaun bele la hetan nia valor, la hetan lejitimidade wainhira prosesu hili ulun boot Anti korupsaun salah ka latuir povu nia hanoin. Se karik hili tuir politika ida ne’e sei hatudu katak seidauk servisu maibe  dignidade Komisaun monu uluk ona tamba prosesu atu hili Komisariu sira ne’ebe atu luta hasoru korupsaun prosesu ida ne’ebe tenki diferente.

Prosesu refere tenki diferente husi prosesu hili Komisaun Funsaun Publiku, Provedor  Direitus Humanus e Justisa (PDHJ), Comisaun Verdade  Amizade  e Rekonsiliação (CVAR) tanba Komisaun Anti Korupsaun diferente duni hare husi karakteristiku, asaun no poder tamba ne’e labele uja politika hodi hatudu ema ne’ebe Governu gosta atu sai Prezidente ka  Komisariu KAK tanba bele harahun KAK nia funsaun.
Lalenok Ba Ema Hotu nudar ONG Anti Korupsaun ne’ebe lidera prosesu ida ne’e husu atu konkorda mos povu hotu ne’ebe fo suporta ba kriasaun KAK katak labele iha intensaun politika iha prosesu hili komisarius KAK. KAK mosu tanba Instituisaun hirak ne’ebe hari antes ona atu tau matan ka luta hasoru korupsaun ladun efisiente no efektivu tanba ne’e mak KAK mosu nudar alternativu ikus hodi luta hasoru korupsaun maibe prosesu atu hili Prezidente ho Komisarius  KAK sira bele destroi prosesu kriasaun KAK antes sira hahu hala’o servisu.

LABEH fiar metin katak kriteria ka lei ne’ebe mak aprova tiha ona iha Parlamentu Nasional ne’ebe hetan ona promulgasaun husi Prezidenti da RDTL ne’ebe publika tiha ona husi Jornal da Republika presija implementa lai.
Tanba   tuir LABEH, implementa uluk lai lei refere do  que  Governu hato’o ona proposta atu modifika lei refere. Se los duni atu modifika tuir lolos tenki modifika antes maibe wainhira lei ne’e publika tiha ona atu modifika lei refere bele fo sinal a’at  katak  ne’e politika ona  la’os atu luta kontra korupsaun.

 LABEH konkorda, husu nafatin ba ita nia Governu no Parlamentu Nasional atu labele muda kriteria ne’ebe iha tiha ona. Lei ne’ebe iha ona tenki implementa lai  labele halo fali  mudansa   ba  lei refere se kuandu Komisaun seidauk halaó nia funsaun.

LABEH fiar katak, ita labele halo lei tuir ita nia gostu, ita labele adapta  lei tuir ema ida ka rua nia kriteria ka background  de serbisu. Ne’e mak la fo oportunidade ba Timor oan sira atu partisipa. Wainhira halo ona lei no ema barak iha Parlamentu konkorda tiha ona, LABEH hanoin persija implementa lai. Se wainhira iha implementasaun hatudu problema bele modifika la’os lei ne’ebe aprova ona seidauk implementa tan modifika fali ona.

Tanba neé LABEH  konsidera ida ne’e la’os ona politika diak  atu luta hasoru korupsaun maibe atu sai fali politika (proteje kolega) amankan kawan tamba ita labele uja fatin Komisaun Kombate Korupsaun hodi sai hanesan fatin Amankan kolega sira ne’ebe mak uluk  hamutuk halo korupsaun no agora hili fali kolega balun atu ba tur iha Komisaun refere hodi nune’e bele amankan netik sira.

Realidade luta hasoru korupsaun mak ida ne’e katak se  deit mak halo korupsaun tenke simu responsabilidade , se mak halo korupsaun tenke hetan konsekuensia tamba ne’e mak Lalenok Ba Ema Hotu konkorda ho povu tomak iha Timor laran atu labele iha asaun politika iha prosesu hili Komisarius ba Komisaun Anti Korupsaun no iha prosesu luta hasoru korupsaun tenke la’o tuir povu nia aspirasaun. ?